Begin typing your search above and press return to search.

കാലം പുനരെഴുതുന്ന കാവ്യം ‘ഒഡീസി’യുടെ സഞ്ചാരപഥങ്ങൾ

കാലം പുനരെഴുതുന്ന കാവ്യം   ‘ഒഡീസി’യുടെ   സഞ്ചാരപഥങ്ങൾ
cancel

‘‘ഹോമറുടെ ‘ഒഡീസി’ കേവലം ഒരു ഗ്രന്ഥം മാത്രമല്ല; അത് ഒരു യാത്രയുടെ ചരിതമാണ്. ആദ്യം ഭാഷകളിലൂടെയും പിന്നീട് സാഹിത്യരൂപങ്ങളിലൂടെയും ഒടുവിൽ സിനിമ, ഗ്രാഫിക് ആഖ്യാനം, കവിത, ആത്മകഥ, ഓർമയെഴുത്ത് എന്നിവയിലൂടെയും ആ യാത്ര തുടരുന്നു. ഓരോ കാലവും സ്വന്തം ചോദ്യങ്ങളുമായി ഈ മഹാകാവ്യത്തെ സമീപിച്ചു. ചിലർ അതിനെ വിവർത്തനം ചെയ്തു. ചിലർ പുനരെഴുതി’’ –‘ഒഡീസി’ സഞ്ചരിച്ച വഴികളിലൂടെ യാത്രചെയ്യുകയാണ് ലേഖിക. മൂവായിരം വർഷം പഴക്കമുള്ള ഒരു മഹാകാവ്യം വീണ്ടും വാർത്തകളിൽ ഇടംപിടിച്ചിരിക്കുകയാണ്. കാരണം, സമകാലിക ലോക സിനിമയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയനായ സംവിധായകരിലൊരാളായ ക്രിസ്റ്റഫർ നോളൻ പുതിയ ചിത്രത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുത്തത്...

Your Subscription Supports Independent Journalism

View Plans
  • Unlimited access to Madhyamam Weekly Articles and Archives
  • ........
  • Experience ‘Ad Free’ article pages
‘‘ഹോമറുടെ ‘ഒഡീസി’ കേവലം ഒരു ഗ്രന്ഥം മാത്രമല്ല; അത് ഒരു യാത്രയുടെ ചരിതമാണ്. ആദ്യം ഭാഷകളിലൂടെയും പിന്നീട് സാഹിത്യരൂപങ്ങളിലൂടെയും ഒടുവിൽ സിനിമ, ഗ്രാഫിക് ആഖ്യാനം, കവിത, ആത്മകഥ, ഓർമയെഴുത്ത് എന്നിവയിലൂടെയും ആ യാത്ര തുടരുന്നു. ഓരോ കാലവും സ്വന്തം ചോദ്യങ്ങളുമായി ഈ മഹാകാവ്യത്തെ സമീപിച്ചു. ചിലർ അതിനെ വിവർത്തനം ചെയ്തു. ചിലർ പുനരെഴുതി’’ –‘ഒഡീസി’ സഞ്ചരിച്ച വഴികളിലൂടെ യാത്രചെയ്യുകയാണ് ലേഖിക.

മൂവായിരം വർഷം പഴക്കമുള്ള ഒരു മഹാകാവ്യം വീണ്ടും വാർത്തകളിൽ ഇടംപിടിച്ചിരിക്കുകയാണ്. കാരണം, സമകാലിക ലോക സിനിമയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയനായ സംവിധായകരിലൊരാളായ ക്രിസ്റ്റഫർ നോളൻ പുതിയ ചിത്രത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുത്തത് ഹോമറുടെ ‘ഒഡീസി’യാണ്. സിനിമയുടെ പ്രഖ്യാപനം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വായനക്കാരെയും നിരൂപകരെയും വിവർത്തകരെയും വീണ്ടും ഹോമറിലേക്കു തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു. ഇത് ഒരു സിനിമയുടെ വാർത്ത മാത്രമല്ല; ഒരു മഹാകാവ്യത്തിന്‍റെ അനശ്വരതയുടെ ചരിത്രംകൂടിയാണ്.

ഒരു ചോദ്യം ഇവിടെ സ്വാഭാവികമായി ഉയരുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് മൂവായിരം വർഷം മുമ്പ് എഴുതപ്പെട്ട ഒരു ഗ്രീക്ക് മഹാകാവ്യം ഇന്നും ലോകത്തെ ഇത്രയധികം ആകർഷിക്കുന്നത്? അതിന്റെ കഥയിൽ എന്താണ് ഓരോ തലമുറയെയും വീണ്ടും വീണ്ടും അതിലേക്കു മടങ്ങിവരാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഘടകം? ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം തേടുമ്പോൾ നമ്മൾ കണ്ടെത്തുന്നത് ഹോമർ എഴുതിയ ഒഡീസിയെ മാത്രമല്ല, അതിനുശേഷം മനുഷ്യസംസ്കാരം നിരന്തരം എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന അനവധി ഒഡീസികളെയാണ്.

ഹോമറുടെ ഒഡീസി കേവലം ഒരു ഗ്രന്ഥം മാത്രമല്ല; അത് ഒരു യാത്രയുടെ ചരിതമാണ്. ആദ്യം ഭാഷകളിലൂടെയും പിന്നീട് സാഹിത്യരൂപങ്ങളിലൂടെയും ഒടുവിൽ സിനിമ, ഗ്രാഫിക് ആഖ്യാനം, കവിത, ആത്മകഥ, ഓർമയെഴുത്ത് എന്നിവയിലൂടെയും ആ യാത്ര തുടരുന്നു. ഓരോ കാലവും സ്വന്തം ചോദ്യങ്ങളുമായി ഈ മഹാകാവ്യത്തെ സമീപിച്ചു. ചിലർ അതിനെ വിവർത്തനം ചെയ്തു. ചിലർ പുനരെഴുതി. ചിലർ അതിലെ മൗനങ്ങളെ കേട്ടു. ചിലർ സ്വന്തം ജീവിതത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ അതിനെ ഒരു കണ്ണാടിയായി ഉപയോഗിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒഡീസി ഒരു പുരാതന ഗ്രീക്ക് മഹാകാവ്യം മാത്രമല്ല; കാലം നിരന്തരം പുനരെഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ജീവിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക പാഠമാണ്.

 

എന്തുകൊണ്ട് ഒഡീസി?

ലോകസാഹിത്യത്തിൽ യുദ്ധത്തെ ആസ്പദമാക്കിയ മഹാകാവ്യങ്ങൾ അനവധിയുണ്ട്. എന്നാൽ യുദ്ധാനന്തര മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കിയ മഹാകാവ്യങ്ങൾ വളരെ വിരളമാണ്. ഹോമറുടെ ‘ഇലിയഡ്’ യുദ്ധത്തിന്റെ കാവ്യമാണെങ്കിൽ, ‘ഒഡീസി’ മടക്കയാത്രയുടെ കാവ്യമാണ്. തകർന്നടിഞ്ഞ ട്രോയി നഗരത്തിനു മുന്നിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല ഹോമറുടെ ലോകം; യുദ്ധത്തിനുശേഷം വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങാൻ ശ്രമിക്കുന്ന മനുഷ്യന്റെ കഥയിലൂടെയാണ് അത് തുടരുന്നത്.

അതാണ് ഒഡീസിയെ അനശ്വരമാക്കുന്ന ആദ്യ കാരണം. യുദ്ധവിജയികളുടെ ചരിത്രം കാലക്രമേണ പഴകാം; എന്നാൽ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യന്റെ ആഗ്രഹം ഒരിക്കലും പഴകുന്നില്ല. ഓരോ മനുഷ്യജീവിതത്തിലും ഒരു ഇതാക്കയുണ്ട്; ഓരോ കാലത്തിനും സ്വന്തം മടക്കയാത്രയുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒഡീസി ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു രേഖയല്ല, മനുഷ്യാനുഭവത്തിന്റെ ഒരു രൂപകമാണ്.

ഒഡീസ്യസിന്റെ യാത്ര കടലിലൂടെയുള്ള സഞ്ചാരം മാത്രമല്ല. അത് ഓർമയിലൂടെയും പ്രലോഭനങ്ങളിലൂടെയും നഷ്ടങ്ങളിലൂടെയും സ്വത്വാന്വേഷണത്തിലൂടെയും കടന്നുപോകുന്ന ഒരു യാത്രയാണ്. സൈറൻമാരുടെ പാട്ടും സിർസിയുടെ ദ്വീപും കാലിപ്സോയുടെ അമരത്വവാഗ്ദാനവും സൈക്ലോപ്സിന്റെ ഗുഹയും വെറും പുരാണസംഭവങ്ങളല്ല; ജീവിതയാത്രയിൽ മനുഷ്യൻ നേരിടുന്ന പരീക്ഷണങ്ങളുടെ രൂപകങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഓരോ കാലവും ഈ കഥയിൽ സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ പ്രതിബിംബം കണ്ടത്.

ഒരുപക്ഷേ, ഒഡീസി എന്ന കാവ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അതിന്റെ പരിസമാപ്തി ഘട്ടത്തിലാണ്. ഒഡീസി ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനംകൊണ്ടല്ല അവസാനിക്കുന്നത്; ഒരു മനുഷ്യൻ സ്വന്തം വീട്ടിലെത്തുന്നതോടെയാണ്. ഇത്രയും ദീർഘമായ യാത്രക്ക് ഇത്രയും ലളിതമായ ലക്ഷ്യം മറ്റൊരു ലോകസാഹിത്യകൃതിയിലില്ല. ആ ലാളിത്യത്തിനുള്ളിലാണ് അതിന്റെ സർവലൗകികത. മനുഷ്യൻ എത്ര ദൂരം സഞ്ചരിച്ചാലും, ഒടുവിൽ അയാൾ അന്വേഷിക്കുന്നത് ഒരു വീടിനെയും ചില മുഖങ്ങളെയും സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ അർഥത്തെയുമാണ്.

 

അക്കിലീസിൽനിന്ന് ഒഡീസ്യസിലേക്ക്

ഹോമറുടെ രണ്ട് മഹാകാവ്യങ്ങൾ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത നായകരെ മനുഷ്യരാശിക്കു മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഇലിയഡിലെ അക്കിലീസും ഒഡീസിയിലെ ഒഡീസ്യസും ഒരേ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തവരാണ്. എന്നാൽ അവർ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന ജീവിതദർശനങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണ്.

അക്കിലീസിന്റെ മുന്നിൽ രണ്ട് വഴികളുണ്ടായിരുന്നു. ദീർഘമായ, സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ച് ഒരു സാധാരണക്കാരനെപ്പോലെ വിസ്മരിക്കപ്പെടുക. അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യു വരിച്ചു അനശ്വരമായ കീർത്തി നേടുക. അദ്ദേഹം രണ്ടാമത്തെ വഴിയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. അതുകൊണ്ടാണ് അക്കിലീസ് പാശ്ചാത്യസാഹിത്യത്തിലെ ആദ്യത്തെ മഹാവീരനാകുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന് ജീവിതത്തേക്കാൾ പ്രധാനമായിരുന്നത് മഹത്വമായിരുന്നു. മരണത്തെ അദ്ദേഹം ഭയപ്പെട്ടില്ല; വിസ്മൃതിയെയാണ് ഭയപ്പെട്ടത്.

ഒഡീസ്യസ് മറ്റൊരു മനുഷ്യനാണ്. ട്രോജൻ യുദ്ധത്തിന്റെ വിജയശിൽപിയായിരുന്നിട്ടും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആഗ്രഹം മറ്റൊരു യുദ്ധമോ മറ്റൊരു വിജയമോ അല്ല. സ്വന്തം ദ്വീപായ ഇതാക്കയിലേക്കു മടങ്ങുക എന്നതാണ്. മാർഗമധ്യേ സിർസി വാഗ്ദാനം ചെയ്ത സൗകര്യങ്ങളും കാലിപ്സോ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത അമരത്വവും അദ്ദേഹം നിരസിക്കുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ്. ദൈവങ്ങൾ നൽകുന്ന അനശ്വരതയേക്കാൾ ഒരു മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ പരിമിതികളെ അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് മഹത്വത്തേക്കാൾ വിലപ്പെട്ടത് ഭാര്യയും മകനും വീടും സ്വന്തം നാടുമാണ്.

ഈ മാറ്റം ഒരാളിൽനിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്കുള്ള മാറ്റം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യസംസ്കാരത്തിന്റെ മൂല്യങ്ങളിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഒരു സൂക്ഷ്മമായ പരിവർത്തനംകൂടിയാണ്. യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ ജയിക്കാം എന്ന ചോദ്യത്തിൽനിന്ന്, യുദ്ധത്തിനുശേഷം എങ്ങനെ ജീവിക്കാം എന്ന ചോദ്യത്തിലേക്കാണ് ഹോമർ വായനക്കാരനെ നയിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇലിയഡ് യുദ്ധത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദമാണെങ്കിൽ, ഒഡീസി വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങുന്ന മനുഷ്യന്റെ നിശ്ശബ്ദമായ പ്രതീക്ഷയാണ്.

ഒരുപക്ഷേ, അതുകൊണ്ടായിരിക്കാം പിന്നീടുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകൾ അക്കിലീസിനെക്കാൾ കൂടുതൽ ഒഡീസ്യസിനെ തേടിയത്. ഓരോ കാലവും പുതിയ യുദ്ധങ്ങൾ കണ്ടു; പക്ഷേ ഓരോ യുദ്ധത്തിനുശേഷവും മനുഷ്യർ ആഗ്രഹിച്ചത് ഒരേയൊരു കാര്യമാണ് –വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങാൻ. അതുകൊണ്ടാണ് ഒഡീസ്യസ് ഒരു ഗ്രീക്ക് നായകനിൽനിന്ന് മനുഷ്യരാശിയുടെ യാത്രികനായി മാറിയത്. ഓരോ തലമുറയും അയാളിൽ സ്വന്തം പ്രതിബിംബം കണ്ടു; ഓരോ കാലവും അയാളോടൊപ്പം സ്വന്തം ഇതാക്കയെ അന്വേഷിച്ചു.

ഒഡീസ്യസിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാളല്ല, ബുദ്ധിയാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രയിൽ ദേവന്മാരും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ശക്തികളുടെ പ്രതീകങ്ങളാകുന്നത്. ജ്ഞാനത്തിന്റെയും വിവേകത്തിന്റെയും ദേവതയായ അഥീന അദ്ദേഹത്തെ വഴിനടത്തുമ്പോൾ, സമുദ്രത്തിന്റെയും അപ്രതിരോധ്യമായ ശക്തിയുടെയും ദേവനായ പൊസൈഡൺ നിരന്തരം പ്രതിരോധിക്കുന്നു. ഒഡീസി ഒടുവിൽ നിർദേശിക്കുന്നത് ഒരു ലളിതമായ ആശയമല്ല; ശക്തിക്ക് അതിന്റെ സ്ഥാനം ഉണ്ടെങ്കിലും, മനുഷ്യനെ വീട്ടിലെത്തിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും വിവേകവും ക്ഷമയും സാഹചര്യങ്ങളോട് പൊരുത്തപ്പെടാനുള്ള കഴിവുമാണെന്നാണ്.

ഒഡീസിയിലെ മടക്കയാത്ര ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഒരു സഞ്ചാരമല്ല; അത് സ്വത്വത്തിലേക്കുള്ള മടങ്ങിവരവാണ്. വഴിമധ്യേ അദ്ദേഹം പലവട്ടം പേര് മറയ്ക്കുന്നു, വേഷം മാറുന്നു, മറ്റൊരാളായി ജീവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇതാക്കയിലെത്തിയശേഷം മാത്രമാണ് അദ്ദേഹം വീണ്ടും ‘ഒഡീസ്യസ്’ ആകുന്നത്. വീട് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു സ്ഥലമല്ല; സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ അർഥം തിരിച്ചുകിട്ടുന്ന ഇടമാണ്.

എന്നാൽ, ഹോമർ മടക്കയാത്രയെ ഒരു ലളിതമായ സന്തോഷകഥയാക്കുന്നില്ല. ഒഡീസിയിൽ ഉടനീളം മറ്റൊരു മടക്കത്തിന്റെ കഥയും മുഴങ്ങിക്കേൾക്കുന്നു –ഹെലന്റെ ഭർതൃസഹോദരനായ അഗമെംനോന്റേത്. ട്രോയിയിൽനിന്ന് വിജയിയായി മടങ്ങിയെത്തിയ അദ്ദേഹം സ്വന്തം കൊട്ടാരത്തിൽ ഭാര്യ ക്ലൈറ്റംനെസ്ട്രയുടെയും കാമുകൻ ഈജിസ്തസിന്റെയും കൈകളാൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ അതിജീവിച്ച പടനായകന് വീട്ടിൽ കാത്തിരിക്കുന്നത് ദയനീയമായ അന്ത്യമാണ്. ഈ കഥ പലകുറി ആവർത്തിക്കുന്നതിലൂടെ ഹോമർ ഒഡീസ്യസിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നിശ്ശബ്ദ ആശങ്ക വായനക്കാരിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒഡീസ്യസിന്റെ ഇതാക്കയിലേക്കുള്ള മടങ്ങിവരവ് ഒരു യാത്രയുടെ അവസാനമല്ല; മറ്റൊരു പരീക്ഷണത്തിന്റെ തുടക്കമാണ്. സ്വന്തം വീട് അന്യരുടെ കൈവശമായിരിക്കുന്നു. സ്വന്തം ഭാര്യയെ വിവാഹം ചെയ്യാൻ എത്തിയ കാമുകപരിഷകൾ കൊട്ടാരം കീഴടക്കിയിരിക്കുന്നു. സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം പോലും ഉടൻ വെളിപ്പെടുത്താൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലാണ് അദ്ദേഹം. ഭിക്ഷക്കാരന്റെ വേഷത്തിൽ വീട്ടിലേക്കു കടന്നുവരുന്ന ഒഡീസ്യസ്, കടൽ കടക്കുന്നതിനേക്കാൾ ദുഷ്കരമായ മറ്റൊരു യാത്രയാണ് നടത്തുന്നത് –സ്വന്തം ജീവിതം തിരിച്ചുപിടിക്കാനുള്ള യാത്ര.

അഗമെംനോന്റെയും ഒഡീസ്യസിന്റെയും ഈ സമാന്തരകഥകൾ ഹോമറുടെ ഒരു ഗഹനമായ ഉൾക്കാഴ്ച വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. വീട്ടിലെത്തുക എന്നത് യാത്രയുടെ അവസാനമല്ല; ഒരാൾ എങ്ങനെയാണ് വീട്ടിലെത്തുന്നത്, അവിടെ ആരാണ് കാത്തിരിക്കുന്നത്, അയാൾക്ക് സ്വന്തം ജീവിതം വീണ്ടും പുനർനിർമിക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ എന്നതിലാണ് യഥാർഥ വിജയം. അതുകൊണ്ടാണ് ഒഡീസിയിലെ മടക്കം യുദ്ധത്തിലെ വിജയത്തേക്കാൾ സങ്കീർണമായ ഒരു നേട്ടമായി മാറുന്നത്.

മൂവായിരം വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും ഈ കഥ പ്രസക്തമാണ്. യുദ്ധരീതികൾ മാറിയിരിക്കുന്നു; കപ്പലുകൾക്ക് പകരം വിമാനങ്ങളും ഡിജിറ്റൽ ലോകങ്ങളും വന്നിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ മനുഷ്യന്റെ മടക്കയാത്ര അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. ഓരോരുത്തരും ജീവിതത്തിൽ ഏതെങ്കിലും ഘട്ടത്തിൽ ഒരു ഇതാക്കയെ അന്വേഷിക്കുന്നു –ചിലപ്പോൾ ഒരു വീടിനെ, ചിലപ്പോൾ ഒരു മനുഷ്യനെ, ചിലപ്പോൾ നഷ്ടപ്പെട്ട സ്വത്വത്തെത്തന്നെ. ഒഡീസിയുടെ കാലാതീതത അവിടെയാണ്. ഒരു ഗ്രീക്ക് രാജാവിന്റെ കഥ പറയുമ്പോഴും, ഒടുവിൽ നമ്മുടെ സ്വന്തം മടക്കയാത്രയെക്കുറിച്ചാണ് കാവ്യം സംസാരിക്കുന്നത്.

ഒരുപക്ഷേ, അതുകൊണ്ടായിരിക്കാം ഒഡീസി ഒരിക്കലും ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിപ്പോയില്ല. അത് പുരാതന ഗ്രീസിന്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകമായി മാത്രം ഒതുങ്ങിപ്പോകാതെ, ഓരോ പുതിയ കാലവും വീണ്ടും വായിക്കാനും വീണ്ടും പറയാനും ആഗ്രഹിച്ച ഒരു ജീവിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥമായി നിലനിൽക്കുന്നു. അതിന്റെ യാത്ര കടലിലൂടെ അവസാനിച്ചില്ല; വിവിധ ഭാഷകളിലൂടെ അത് വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു. ഓരോ വിവർത്തനവും ഒരു പുതിയ യാത്രയായിരുന്നു. ഓരോ പുതിയ ഭാഷയും ഒരു പുതിയ ഇതാക്കയായിരുന്നു. ഓരോ വിവർത്തകനും ഒഡീസ്യസിനെ സ്വന്തം കാലത്തിന്റെ വായനക്കാരിലേക്ക് സുരക്ഷിതമായി എത്തിക്കാനുള്ള മറ്റൊരു നാവികനായി മാറി. എന്നാൽ, കടൽ മുറിച്ചുകടക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ യാത്രകളും എളുപ്പമുള്ളതായിരുന്നില്ല. വാക്കുകൾ മാറുമ്പോൾ ആശയങ്ങൾ മാറി; കാലം മാറുമ്പോൾ ഹോമറെക്കുറിച്ചുള്ള മനുഷ്യരുടെ പ്രതീക്ഷകളും മാറി. അങ്ങനെ ഒഡീസിയുടെ വിവർത്തനങ്ങളുടെ ചരിത്രം, യഥാർഥത്തിൽ, മനുഷ്യസംസ്കാരം തന്നെ ഈ മഹാകാവ്യത്തെ എങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയെന്ന ചരിത്രമായി മാറി.

 

ഒഡീസിയുടെ വിവർത്തനങ്ങൾ  യുഗങ്ങളുടെ കണ്ണാടികൾ

ഒരു മഹാകാവ്യം ഒരു ഭാഷയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ഭാഷയിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്? വാക്കുകൾ മാത്രം മാറുന്നുവോ, അതോ അതിന്റെ ആത്മാവും മാറുന്നുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യത്തിന് ഒഡീസിയുടെ വിവർത്തനചരിത്രം നൽകുന്ന ഉത്തരം അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നതാണ്. കാരണം, ഹോമറുടെ മഹാകാവ്യത്തിന്റെ ഓരോ പ്രധാന ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനവും അതത് കാലഘട്ടത്തിന്റെ സാഹിത്യാഭിരുചിയെയും സാംസ്കാരികബോധത്തെയും രാഷ്ട്രീയചിന്തയെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒഡീസിയുടെ വിവർത്തനങ്ങളുടെ ചരിത്രം ഒരു ഭാഷയുടെ ചരിത്രം മാത്രമല്ല; ഓരോ യുഗവും ഹോമറെ എങ്ങനെ വായിച്ചു എന്നതിന്റെ ചരിത്രംകൂടിയാണ്.

ഒരു വിവർത്തകൻ ഒരിക്കലും ശൂന്യമായ ഇടത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടം, വായനക്കാർ, ഭാഷയുടെ സ്വഭാവം, സാഹിത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണകൾ –ഇവയെല്ലാം വിവർത്തനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒരു വിവർത്തനം മൂലകൃതിയുടെ നിഴൽ മാത്രമല്ല; മൂലകൃതിയുമായുള്ള ഒരു പുതിയ സംഭാഷണമാണ്. ഹോമറുടെ ഒഡീസിയുടെ നാലു നൂറ്റാണ്ടിലേറെ നീളുന്ന ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തന പരമ്പര ഈ സത്യം അസാധാരണമായ വ്യക്തതയോടെ തെളിയിക്കുന്നു.

ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിൽ ഹോമറുടെ യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നത് പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലാണ്. എന്നാൽ, അത് ഗ്രീസിൽ നിന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കുള്ള യാത്രമാത്രമായിരുന്നില്ല; ഒരു പുരാതന മഹാകാവ്യം ആധുനിക ലോകത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന ദീർഘമായ സാംസ്കാരികയാത്രയുടെ തുടക്കമായിരുന്നു. ഓരോ വിവർത്തകനും ഹോമറുടെ ഒഡീസ്യസിനെ സ്വന്തം കാലത്തിന്റെ വസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ചു. ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ രാജകീയനാക്കി; ചിലർ സാധാരണ മനുഷ്യനാക്കി. ചിലർ കവിതയെ സംഗീതമാക്കി; ചിലർ സംസാരഭാഷയാക്കി. ചിലർ മഹാകാവ്യത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ചിലർ അതിനെ പുതിയ വായനക്കാർക്കായി പുനർജനിപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് ഒഡീസിയുടെ വിവർത്തനങ്ങളെ വായിക്കുന്നത് ഒരേ മഹാകാവ്യത്തിന്റെ പല രൂപങ്ങൾ കാണുന്നതുപോലെയാകുന്നത്. അവയെല്ലാം ഹോമറുടേതാണ്; അതേസമയം അവയെല്ലാം സ്വന്തം കാലത്തിന്റെയും.

ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിലെ ഹോമറുടെ യഥാർഥ യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നത് 17ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ജോർജ് ചാപ്മാനിലൂടെയാണ് (1611). ഗ്രീക്ക് ഭാഷയിൽനിന്ന് ഇലിയഡും ഒഡീസിയും ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയ ചാപ്മാൻ ഒരു വിവർത്തകൻ മാത്രമായിരുന്നില്ല; ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിന് ആദ്യമായി സ്വന്തം ഹോമറെ നൽകിയ വ്യക്തിയായിരുന്നു. നവോത്ഥാനകാലത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസവും ഊർജവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവർത്തനങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. വാക്കുകളോട് വാക്ക് ചേർത്തുള്ള കൃത്യമായ പകർപ്പിനേക്കാൾ ഹോമറുടെ മഹത്ത്വവും ചലനവും സംഗീതാത്മകതയും ഇംഗ്ലീഷിൽ പുനർസൃഷ്ടിക്കാനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ചാപ്മാന്റെ ഹോമർ ഒരു വിവർത്തനകൃതിയെക്കാൾ ഉപരി; നവോത്ഥാന ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഭാവനയിൽ വീണ്ടും ജനിച്ച ഒരു പുതിയ ഹോമറുമായിരുന്നു.

ഒരു വിവർത്തനത്തിന്റെ യഥാർഥ വിജയം അത് എത്ര കൃത്യമായി മൂലകൃതിയെ പകർത്തുന്നു എന്നതിലല്ല, പിന്നീട് അത് എത്ര പുതിയ സൃഷ്ടികൾക്ക് പ്രചോദനമാകുന്നു എന്നതിലാണെന്ന് ചാപ്മാന്റെ ഹോമർ തെളിയിച്ചു. രണ്ടു നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുശേഷം യുവകവി ജോൺ കീറ്റ്സ് ആദ്യമായി ചാപ്മാന്റെ വിവർത്തനത്തിലൂടെ ഹോമറെ വായിച്ചപ്പോൾ ഉണ്ടായ വിസ്മയം ‘On First Looking into Chapman's Homer’ (1816) എന്ന ഗീതകത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തി. പുതിയൊരു ഗ്രഹത്തെ കണ്ടെത്തിയ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനെപ്പോലെയോ, പസഫിക് മഹാസമുദ്രം ആദ്യമായി കാണുന്ന ഒരു പര്യവേക്ഷകനെപ്പോലെയോ താൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടുവെന്ന് കീറ്റ്സ് എഴുതുന്നു. കീറ്റ്സ് കണ്ടത് ഹോമറെ മാത്രമായിരുന്നില്ല; ഒരു മഹത്തായ വിവർത്തനത്തിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ ശക്തിയെയായിരുന്നു. ഒരു വിവർത്തനം മറ്റൊരു മഹത്തായ കവിതക്ക് ജന്മംനൽകുന്ന അപൂർവ നിമിഷമായിരുന്നു അത്. ഇവിടെയാണ് ഒഡീസിയുടെ സാംസ്കാരികയാത്ര ഒരു പുതിയ വഴിത്തിരിവിലെത്തുന്നത്.

ചാപ്മാനുശേഷം ഹോമറെ സമീപിച്ചവരിൽ ഏറ്റവും കൗതുകകരമായ വ്യക്തിത്വങ്ങളിലൊരാളാണ് തോമസ് ഹോബ്സ് (1675). രാഷ്ട്രീയചിന്തയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ‘ലെവിയാത്തൻ’ (1651) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ രചയിതാവായാണ് അദ്ദേഹത്തെ ലോകം ഓർക്കുന്നത്. എന്നാൽ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇലിയഡും ഒഡീസിയും ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തു. ചാപ്മാന്റെ ആവേശഭരിതമായ കവിതാഭാഷയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഹോബ്സിന്റെ ഹോമർ കൂടുതൽ സംയമനമുള്ളതും യുക്തിഭദ്രവുമാണ്. നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ആവേശത്തെക്കാൾ വിവേകത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകിയ 17ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ബൗദ്ധിക അന്തരീക്ഷം ഈ വിവർത്തനത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു.

ഹോബ്സിന്റെ വിവർത്തനം ചാപ്മാനെപ്പോലെ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിൽ വലിയ ചലനം സൃഷ്ടിച്ചില്ല. എങ്കിലും അത് മറ്റൊന്ന് തെളിയിച്ചു. ഒരു വിവർത്തകൻ ഒരിക്കലും തന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുനിന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. അദ്ദേഹം ഒരു കവിയാണെങ്കിൽ ഹോമറെ കവിയായി വായിക്കും; ഒരു തത്ത്വചിന്തകനാണെങ്കിൽ തത്ത്വചിന്തയുടെ കണ്ണിലൂടെ വായിക്കും. അതിനാൽ വിവർത്തനങ്ങൾ ഭാഷകളെ മാത്രമല്ല, ആശയലോകങ്ങളെയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഹോബ്സിന്റെ ഒഡീസി അതിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ഉദാഹരണമാണ്.

ചാപ്മാന്റെയും ഹോബ്സിന്റെയും വിവർത്തനങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് വായിക്കുമ്പോൾ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്. ഒരു മഹാകാവ്യം നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അത് അതേപടി തുടരുന്നില്ല. ഓരോ തലമുറയും അതിൽ പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു; ഓരോ വിവർത്തകനും പുതിയ ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒഡീസിയുടെ ചരിത്രം ഒരേ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ആവർത്തിച്ചുള്ള വിവർത്തനങ്ങളുടെ ചരിത്രമല്ല; മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന മനുഷ്യദൃഷ്ടിയുടെ ചരിത്രമാണ്. കാലം മാറുമ്പോൾ ഹോമർ മാറുന്നില്ല; മാറുന്നത് ഒഡീസ്യസിനെ വായിക്കുന്ന നമ്മുടെ കണ്ണുകളാണ്.

ചാപ്മാനുശേഷം ഹോമറെ ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കിയ വിവർത്തകനാണ് അലക്സാണ്ടർ പോപ്പ് (1726). 18ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ നിയോക്ലാസിക്കൽ സൗന്ദര്യബോധത്തിന്റെ പ്രമുഖ കവിയായിരുന്ന പോപ്പിന് ഹോമർ ഒരു പുരാതന ഗ്രീക്ക് കവി മാത്രമായിരുന്നില്ല; ഇംഗ്ലീഷ് കവിതയുടെ പരമോന്നത മാതൃകകളിലൊന്നായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവർത്തനം വാക്കുകളെ മറ്റൊരു ഭാഷയിലേക്ക് മാറ്റാനുള്ള ശ്രമത്തേക്കാൾ, ഹോമറെ 18ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇംഗ്ലീഷ് കവിതയുടെ ശിൽപസൗന്ദര്യത്തിലേക്ക് പുനരവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തമായ ഹീറോയിക് കപ്ലറ്റുകൾ ഹോമറുടെ ലോകത്തിന് രാജകീയമായ ഒരു ഗാംഭീര്യം നൽകുന്നു.

അതിന്റെ ഫലമായി ഇംഗ്ലീഷ് വായനക്കാർ ഏറെക്കാലം വായിച്ചത് ഹോമറെ മാത്രമല്ല; പോപ്പിന്റെ കണ്ണിലൂടെ പുനഃസൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഹോമറെയായിരുന്നു. ഇന്ന് ചില നിരൂപകർ പോപ്പിന്റെ വിവർത്തനത്തെ മൂലകൃതിയിൽനിന്ന് അകലെയാണെന്ന് വിമർശിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ആ വിമർശനം മാത്രം പോപ്പിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം കുറക്കുന്നില്ല. ഒരു വിവർത്തനം അതിന്റെ കാലഘട്ടത്തിന്റെ സൗന്ദര്യബോധത്തെയും സാഹിത്യാദർശങ്ങളെയും എത്ര ശക്തമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കാമെന്നതിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നാണ് അത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പോപ്പിന്റെ ഒഡീസി വായിക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ ഹോമറെ മാത്രമല്ല, പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇംഗ്ലണ്ടിനെയും വായിക്കുകയാണ്.

പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ സാമുവൽ ബട്ട്ലറിലൂടെ ഒഡീസിയുടെ (1900) വായനയിൽ മറ്റൊരു നിർണായക വഴിത്തിരിവ് സംഭവിച്ചു. അദ്ദേഹം ഒരു വിവർത്തകൻ മാത്രമായിരുന്നില്ല; ഹോമറിനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്ഥാപിത ധാരണകളെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ധൈര്യപ്പെട്ട വിമർശകൻകൂടിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗദ്യവിവർത്തനവും പഠനങ്ങളും ഒഡീസിയെ ഒരു സാഹസിക മഹാകാവ്യമായി മാത്രം കാണാതെ, അതിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ മനഃശാസ്ത്രത്തെയും കുടുംബബന്ധങ്ങളെയും സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യത്തെയും കൂടുതൽ ഗൗരവത്തോടെ വായിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ബട്ട്ലറുടെ ഏറ്റവും വിവാദപരമായ അഭിപ്രായം ‘The Authoress of the Odyssey’ (1897) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലൂടെയാണ് മുന്നോട്ടുവന്നത്.

ഒഡീസി ഒരുപക്ഷേ ഒരു സ്ത്രീ രചിച്ചതായിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. ഇന്ന് ഭൂരിഭാഗം ക്ലാസിക്കൽ പണ്ഡിതരും ആ വാദം അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. എങ്കിലും അത് മുന്നോട്ടുവെച്ച ചോദ്യങ്ങൾ അത്യന്തം പ്രധാനമായിരുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒഡീസിയിൽ പെനലോപ്പ, നൗസിക്ക, സിർസി, കാലിപ്സോ തുടങ്ങിയ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് ഇത്രയും സങ്കീർണവും ജീവസ്സുറ്റതുമായ രൂപം ലഭിക്കുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് ഈ മഹാകാവ്യം യുദ്ധവിജയത്തേക്കാൾ വീടിനെയും കുടുംബത്തെയും കാത്തിരിപ്പിനെയും ഇത്രയും ആഴത്തിൽ ചിത്രീകരിക്കുന്നത്? ബട്ട്ലറുടെ നിഗമനത്തേക്കാൾ വിലപ്പെട്ടത്, ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ അദ്ദേഹം വായനക്കാരെ പ്രേരിപ്പിച്ചതായിരുന്നു.

ഇവിടെയാണ് ഒഡീസിയുടെ വിവർത്തനചരിത്രം മറ്റൊരു തലത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നത്. വിവർത്തനം ഇനി ഭാഷയുടെ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല; വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ പ്രശ്നവുമാകുന്നു. ഒരു വിവർത്തകൻ ഹോമറുടെ വാക്കുകളെ മാത്രമല്ല, ഹോമറെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുസങ്കൽപത്തെയും വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ബട്ട്ലറുടെ ഒഡീസി ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഉയർന്നുവന്ന ഫെമിനിസ്റ്റ് വായനകൾക്കും പിന്നീട് മാർഗരറ്റ് അറ്റ് വുഡ്, മാഡലൈൻ മില്ലർ, പാറ്റ് ബാർക്കർ, എമിലി വിൽസൺ തുടങ്ങിയ എഴുത്തുകാരുടെയും വിവർത്തകരുടെയും ഇടപെടലുകൾക്കും ഒരു കൗതുകകരമായ മുൻ സൂചനയായി വായിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഒഡീസിയുടെ യാത്രയിൽ ഏറ്റവും ജനാധിപത്യപരമായ വഴിത്തിരിവ് സൃഷ്ടിച്ചത് ഇ.വി. റിയുവാണ്. 1946ൽ പെൻഗ്വിൻ ക്ലാസിക്സ് പരമ്പരക്കായി അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒഡീസിയുടെ വിവർത്തനം, ഹോമറെ സർവകലാശാലകളുടെയും പണ്ഡിതരുടെയും കുത്തകയിൽനിന്ന് സാധാരണ വായനക്കാരുടെ കൈകളിലേക്ക് എത്തിച്ചു. ലളിതവും ഒഴുക്കുള്ളതുമായ ഇംഗ്ലീഷിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഈ വിവർത്തനം, ക്ലാസിക്കൽ സാഹിത്യം എല്ലാവർക്കും വായിക്കാവുന്നതാണെന്ന പെൻഗ്വിന്റെ സാംസ്കാരിക ദൗത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അതോടെ ഒഡീസി ഒരു പഠനഗ്രന്ഥം മാത്രമല്ല, വീട്ടിലിരുന്ന് വായിക്കാവുന്ന ഒരു പുസ്തകമായും മാറി.

റിയുവിന്റെ ലക്ഷ്യം ഹോമറുടെ ഓരോ ഗ്രീക്ക് പദവും ഇംഗ്ലീഷിൽ പുനരാവിഷ്കരിക്കുക എന്നതായിരുന്നില്ല. വായനക്കാരന് തടസ്സങ്ങളില്ലാതെ കഥയുടെ ഒഴുക്കും മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ ആഴവും അനുഭവിക്കാനാകണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവർത്തനം കർശനമായ പാഠനിഷ്ഠയെക്കാൾ വായനാനുഭവത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നതായി ചിലർ വിലയിരുത്തി. എന്നാൽ അതുതന്നെയായിരുന്നു അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയും. ആയിരക്കണക്കിന് വായനക്കാർക്ക് ആദ്യമായി ഹോമറുടെ ലോകത്തിലേക്കുള്ള വാതിൽ തുറന്നത് റിയുവിന്റെ ഒഡീസിയായിരുന്നു. ഒരു മഹാകാവ്യത്തിന്റെ ദീർഘായുസ്സ് മഹാപണ്ഡിതന്മാർ മാത്രം ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല; സാധാരണ വായനക്കാരും അതിൽ തങ്ങളെത്തന്നെ കണ്ടെത്തുമ്പോഴാണ് അത് ജീവിച്ചിരിക്കുക. റിയുവിന്റെ വിവർത്തനം ഈ സത്യം നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ യുഗവും സ്വന്തം ഒഡീസ്യസിനെ കണ്ടെത്തുന്നു എന്ന ആശയം ശരിയാണെങ്കിൽ, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അനേകം വായനക്കാർക്ക് ആ ഒഡീസ്യസിനെ പരിചയപ്പെടുത്തിയ ശബ്ദം ഇ.വി. റിയുവിന്റേതായിരുന്നു.

റിയുവിന്റെ ലളിതവും വായനസൗഹൃദവുമായ ഒഡീസിക്കുശേഷം റിച്ച്മണ്ട് ലാറ്റിമോറിന്റെ വിവർത്തനം (1967) മറ്റൊരു ദിശയിലേക്ക് തിരിയുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ക്ലാസിക്കൽ പണ്ഡിതരിലൊരാളായ ലാറ്റിമോറിന്റെ ലക്ഷ്യം ഹോമറെ ആധുനിക ഇംഗ്ലീഷിൽ പുനരാവിഷ്കരിക്കുകയല്ലായിരുന്നു; കഴിയുന്നത്ര ഗ്രീക്ക് മൂലപാഠത്തോട് ചേർന്ന് ഇംഗ്ലീഷിൽ പുനർനിർമിക്കുകയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവർത്തനം സാഹിത്യപരമായ ഒരു പുനരാഖ്യാനത്തേക്കാൾ പാഠനിഷ്ഠയുടെ മാതൃകയായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ലാറ്റിമോറിന്റെ ഭാഷ റിയുവിന്റേതുപോലെ എളുപ്പമല്ല. എന്നാൽ, ആ സങ്കീർണത ബോധപൂർവമാണ്. ഹോമറുടെ ആവർത്തനങ്ങളും ഉപനാമങ്ങളും ദീർഘവാക്യങ്ങളുടെ താളവും കഴിയുന്നത്ര നിലനിർത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. ആധുനിക വായനക്കാരനെ ഹോമറുടെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതിനുപകരം, വായനക്കാരനെ പുരാതന ഗ്രീസിന്റെ കവിതാലോകത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയായിരുന്നു ലാറ്റിമോർ.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ റിയുവും ലാറ്റിമോറും തമ്മിൽ ഒരു വൈരുധ്യമല്ല, മറിച്ച് ഒരു സന്തുലിതാവസ്ഥയാണ് കാണുന്നത്. ഒരാൾ ഹോമറെ എല്ലാവരുടെയും പുസ്തകമാക്കി; മറ്റൊരാൾ ഹോമറുടെ പ്രാചീന ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിച്ചു. വിവർത്തനം ഒരൊറ്റ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയല്ലെന്നും, ഓരോ വിവർത്തകനും വിശ്വസ്തതയെ വ്യത്യസ്തമായി നിർവചിക്കുമെന്നും ഈ രണ്ട് വിവർത്തനങ്ങൾ നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

റിച്ച്മണ്ട് ലാറ്റിമോറിന്റെ പാഠനിഷ്ഠക്കും റിയുവിന്റെ വായനസൗഹൃദതക്കുമിടയിൽ മറ്റൊരു വഴി കണ്ടെത്തിയത് റോബർട്ട് ഫിറ്റ്സ്ജെറാൾഡാണ് (1961). കവിയും വിമർശകനുമായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന് വിവർത്തനം എന്നത് വാക്കുകളുടെ കൈമാറ്റമാത്രമായിരുന്നില്ല; ഒരു കവിത മറ്റൊരു ഭാഷയിൽ വീണ്ടും കവിതയാകുന്ന പ്രക്രിയയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒഡീസി വിവർത്തനം കർശനമായ പാഠനിഷ്ഠയുടെയും സ്വതന്ത്രമായ പുനരാഖ്യാനത്തിന്റെയും മധ്യത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു സൃഷ്ടിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഫിറ്റ്സ്ജെറാൾഡിന്റെ ഭാഷ സംഗീതാത്മകമാണ്.

എന്നാൽ അത് പോപ്പിന്റെ അലങ്കാരഭാഷയല്ല; ആധുനിക ഇംഗ്ലീഷിന്റെ സ്വാഭാവിക ഒഴുക്കിനുള്ളിൽ ഹോമറുടെ മഹാകാവ്യസ്വരം നിലനിർത്താനുള്ള ശ്രമമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവർത്തനത്തിൽ ഒഡീസ്യസ് ഒരേസമയം പുരാതനനും ആധുനികനുമായി തോന്നുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ നിരവധി വായനക്കാർക്കും വിദ്യാർഥികൾക്കും അധ്യാപകർക്കും ദീർഘകാലം ഒഡീസിയിലേക്കുള്ള പ്രധാന കവാടമായി ഈ വിവർത്തനം മാറി. ഫിറ്റ്സ്ജെറാൾഡ് തെളിയിച്ചത് ഒരു വിവർത്തനം കൃത്യതയും സൗന്ദര്യവും തമ്മിൽ നിർബന്ധമായും തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടതില്ല എന്നതാണ്. അപൂർവമായ ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ രണ്ടും ഒരുമിച്ച് സാധ്യമാകാമെന്നും അദ്ദേഹം കാണിച്ചുതന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒഡീസി ഇന്നും ഒരു വിവർത്തനം എന്നതിലുപരി സ്വതന്ത്രമായ ഒരു സാഹിത്യസൃഷ്ടിയായും വായിക്കപ്പെടുന്നു.

റോബർട്ട് ഫിറ്റ്സ്ജെറാൾഡിനുശേഷം ഇംഗ്ലീഷ് ലോകത്ത് ഏറ്റവും വ്യാപകമായി വായിക്കപ്പെട്ട ഒഡീസി വിവർത്തനങ്ങളിലൊന്നാണ് റോബർട്ട് ഫേഗിൾസിന്റേത് (1996). ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈ വിവർത്തനം, ഹോമറെ വീണ്ടും ജീവനുള്ള ഒരു കഥാകാരനായി കേൾപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു. ഫേഗിൾസിന്റെ ഭാഷക്ക് നാടകീയമായ ഒരു ചലനമുണ്ട്; അത് പേജിൽ നിശ്ചലമായി കിടക്കുന്ന വാക്കുകളല്ല, ഉച്ചത്തിൽ വായിക്കപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങളാണ്. ഈ സവിശേഷത യാദൃച്ഛികമല്ല. ഹോമറുടെ മഹാകാവ്യങ്ങൾ ആദ്യം വായിക്കപ്പെടാനല്ല, ആലപിക്കപ്പെടാനോ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടാനോ വേണ്ടിയാണ് രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് ഇന്ന് പൊതുവെ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

ആ വാചിക പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഊർജം ആധുനിക ഇംഗ്ലീഷിൽ വീണ്ടെടുക്കാനാണ് ഫേഗിൾസ് ശ്രമിച്ചത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവർത്തനം ക്ലാസ് മുറികളിലും നാടകവേദികളിലും ഓഡിയോ പുസ്തകങ്ങളിലുമായി ഒരുപോലെ ജനപ്രീതി നേടി. ഫേഗിൾസിലൂടെ ഒഡീസി വീണ്ടും ഒരു പ്രകടനകലയായി മാറുന്നു. വിവർത്തനം ഇവിടെ ഒരു പാഠത്തെ മറ്റൊരു ഭാഷയിലേക്ക് മാറ്റുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; ഒരിക്കൽ കേട്ടിരുന്ന ശബ്ദത്തെ വീണ്ടും കേൾവിയിലേക്കു കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, ഹോമറുടെ ദീർഘയാത്രയിൽ ഫേഗിൾസ് നമ്മെ പുരാതന ഗ്രീസിന്റെ വാചികലോകത്തോട് വീണ്ടും അടുപ്പിക്കുന്ന വിവർത്തകനാണ്.

സ്റ്റാൻലി ലോംബാർഡോയുടെ ഒഡീസി വിവർത്തനം (2000) വായിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നത് അതിന്റെ സംസാരഭാഷയുടെ സ്വാഭാവികതയാണ്. ചിലർക്കത് അത്യന്തം ആധുനികമായി തോന്നാം. എന്നാൽ ലോംബാർഡോയുടെ ലക്ഷ്യം ഹോമറെ ആധുനികവത്കരിക്കുകയായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാചികസ്വഭാവം വീണ്ടെടുക്കുകയായിരുന്നു. ഹോമറുടെ മഹാകാവ്യങ്ങൾ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം എഴുത്തിലല്ല, മനുഷ്യശബ്ദത്തിലൂടെയാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത് എന്ന ബോധ്യമാണ് ഈ വിവർത്തനത്തിന്റെ അടിത്തറ.

ലോംബാർഡോയുടെ ഹോമർ വായിക്കപ്പെടുന്നതിനേക്കാൾ കേൾക്കപ്പെടാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. കഥ പറയുന്ന ഒരാളുടെ ശ്വാസവും ഇടവേളകളും താളവുമെല്ലാം ഈ വിവർത്തനത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇത് ഒരു ക്ലാസിക്കൽ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ വിവർത്തനം മാത്രമല്ല; കഥപറച്ചിലിന്റെ പുരാതനകല ആധുനിക വായനക്കാരന്റെ മുന്നിൽ വീണ്ടും അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ശ്രമം കൂടിയാണ്. ഇവിടെയെത്തുമ്പോൾ ഒഡീസിയുടെ ദീർഘയാത്ര ഒരു കൗതുകകരമായ വൃത്തം പൂർത്തിയാക്കുന്നു. പുരാതന ഗ്രീസിലെ ഗായകകവിയുടെ ശബ്ദമായി ആരംഭിച്ച ഈ മഹാകാവ്യം നൂറ്റാണ്ടുകളോളം അച്ചടിച്ച പുസ്തകങ്ങളുടെ ലോകത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചശേഷം, ലോംബാർഡോയിലൂടെ വീണ്ടും മനുഷ്യശബ്ദത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തുന്നു. ഒരു അർഥത്തിൽ, ഇത് വിവർത്തനം മാത്രമല്ല; ഓർമയുടെ പുനരാഗമനമാണ്.

ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഒഡീസിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വ്യാപകമായ സംവാദങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ച വിവർത്തനം എമിലി വിൽസണിന്റേതാണ് (2017). ഇംഗ്ലീഷിൽ ഒഡീസിയുടെ ആദ്യ സമ്പൂർണ വിവർത്തനം നിർവഹിച്ച സ്ത്രീ എന്ന ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം മാത്രമല്ല എമിലിക്കുള്ളത്, നൂറ്റാണ്ടുകളായി പരിചിതമായിരുന്ന ചില പദങ്ങളും പ്രയോഗങ്ങളും അവർ പുതുക്കി വായിക്കാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടു. എമിലി വിൽസന്റെ വിവർത്തനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചയുടൻ തന്നെ വ്യാപകമായ ചർച്ചകൾക്കും വിവാദങ്ങൾക്കും വഴിവെച്ചു, പ്രത്യേകിച്ച് ഒഡീസ്യസിനെ ‘‘a complicated man’’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചതും, സ്ത്രീകളെയും അടിമകളെയും സംബന്ധിച്ച ഗ്രീക്ക് പദങ്ങളെ കൂടുതൽ വ്യക്തവും ധാർമികവുമായി ഇംഗ്ലീഷിൽ അവതരിപ്പിച്ചതും.

ചിലർ എമിലി വിൽസൺ സമകാലിക ആശയരാഷ്ട്രീയം പുരാതന കാവ്യത്തിനുമേൽ അടിച്ചേൽപിക്കുന്നതാണെന്ന് വിമർശിച്ചു. അതേസമയം, മറ്റുചിലർ ഹോമറുടെ പാഠത്തിൽ ദീർഘകാലമായി നിലനിന്നിരുന്ന വിവർത്തന പാരമ്പര്യത്തിലെ പക്ഷപാതങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന നിർണായക ഇടപെടലായാണ് ഈ വിവർത്തനത്തെ വിലയിരുത്തിയത്. എമിലി വിൽസണിന്റെ വിവർത്തനത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വിവാദങ്ങൾ യഥാർഥത്തിൽ വിവർത്തനം എന്ന പ്രവൃത്തിയെക്കുറിച്ചുള്ളവയായിരുന്നു. ഒരു വിവർത്തകൻ മൂലകൃതിയുടെ ഭാഷയോടാണോ കൂടുതൽ വിശ്വസ്തനായിരിക്കേണ്ടത്, അതോ അതിന്റെ നൈതികസങ്കീർണതകൾ ഇന്നത്തെ വായനക്കാരന് വ്യക്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന തരത്തിൽ ഭാഷ തിരഞ്ഞെടുക്കണോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾ വീണ്ടും സജീവമായത് വിൽസണിന്റെ ഇടപെടലിലൂടെയാണ്.

അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, എമിലി വിൽസൺ ഒഡീസിയെ മാറ്റിയില്ല; മറിച്ച് ഒഡീസിയെക്കുറിച്ച് നാം ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങളെ മാറ്റി. അതാണ് അവരുടെ വിവർത്തനത്തിന്റെ യഥാർഥ പ്രാധാന്യം. ഓരോ കാലവും സ്വന്തം ഹോമറിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്ന ആശയം ശരിയാണെങ്കിൽ, എമിലി വിൽസണിന്റെ ഒഡീസി ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ട് സ്വന്തം മൂല്യങ്ങളുടെയും സംവേദനങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ ഹോമറുമായി വീണ്ടും സംഭാഷണം ആരംഭിച്ച നിമിഷത്തെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നു.

വിവർത്തനത്തിൽനിന്ന് പുനരെഴുത്തിലേക്ക്

നാനൂറിലേറെ വർഷങ്ങളായി ഇംഗ്ലീഷിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട ഒഡീസിയുടെ വിവർത്തനങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് വായിക്കുമ്പോൾ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമായി മനസ്സിലാകുന്നു. ഒരു വിവർത്തനവും അവസാനവാക്കല്ല. ഓരോ വിവർത്തനവും അതിന്റെ കാലത്തിന്റെ പുതിയ തുടക്കമാണ്. വിവർത്തകൻ ഹോമറുടെ വാക്കുകളെ മറ്റൊരു ഭാഷയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, അറിയാതെയെങ്കിലും തന്റെ കാലത്തിന്റെ ചോദ്യങ്ങളെയും മൂല്യങ്ങളെയും സൗന്ദര്യബോധത്തെയും ഹോമറിലേക്കും കൊണ്ടുവരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരേ മഹാകാവ്യം ഓരോ നൂറ്റാണ്ടിലും വ്യത്യസ്തമായി കേൾക്കപ്പെടുന്നു.

ഇവിടെയാണ് വിവർത്തനവും പുനരെഴുത്തും തമ്മിലുള്ള അതിർരേഖ മങ്ങിത്തുടങ്ങുന്നത്. ഭാഷ മാറുമ്പോൾ അർഥവും മാറുന്നു; വായനക്കാരൻ മാറുമ്പോൾ നായകനും മാറുന്നു. അപ്പോൾ അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ ചില എഴുത്തുകാർ മറ്റൊരു ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു. ഹോമറെ വീണ്ടും വിവർത്തനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ടോ? അതോ ഹോമറോടൊപ്പം പുതിയ കഥകൾ എഴുതാനാകുമോ?

ആ ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരങ്ങളാണ് ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെയും ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെയും എണ്ണമറ്റ പുനരെഴുത്തുകൾ. അവയിൽ ചിലത് ഹോമറുടെ കഥയെ പുതിയ നഗരങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു; ചിലത് പെനലോപ്പയുടെയും സിർസിയുടെയും ശബ്ദങ്ങൾ കേൾപ്പിക്കുന്നു; ചിലത് യുദ്ധത്തിന്റെ മുറിവുകളെ വീണ്ടും പരിശോധിക്കുന്നു; ചിലത് ഗ്രാഫിക് നോവലുകളായും സിനിമകളായും ആത്മകഥകളായും രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. വിവർത്തനത്തിന്റെ യാത്ര ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നില്ല; അത് സാഹിത്യത്തിന്റെ അതിരുകൾ കടന്ന് പുതിയ രൂപങ്ങളിൽ വീണ്ടും ജീവിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.

പുനരെഴുത്തുകളുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും വലിയ വഴിത്തിരിവ് സംഭവിക്കുന്നത് ജെയിംസ് ജോയ്സിന്റെ ‘യൂലിസസ്’ (1922) എന്ന നോവലിലൂടെയാണ്. ഹോമറുടെ ഒഡീസിയെ വിവർത്തനം ചെയ്യുകയോ സംക്ഷിപ്തമായി പുനരാഖ്യാനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നതിനുപകരം, ജെയിംസ് ജോയ്സ് അതിനെ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഡബ്ലിന്റെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലേക്ക് മാറ്റിവെക്കുന്നു. ട്രോയിയിൽനിന്ന് ഇതാക്കയിലേക്കുള്ള പത്തുവർഷത്തെ മടക്കയാത്ര, 1904 ജൂൺ 16ന് ഒരു നഗരത്തിൽ നടക്കുന്ന ഒരേയൊരു ദിവസത്തെ യാത്രയായി മാറുന്നു. ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടും ‘ബ്ലൂംസ്ഡേ’യായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന ആ ദിവസം, സാഹിത്യചരിത്രത്തിൽ ഒരു മഹാകാവ്യം ആധുനിക നഗരത്തിലേക്ക് പുനർജനിച്ച നിമിഷത്തിന്റെ ഓർമകൂടിയാണ്.

ജോയ്സിന്റെ ഒഡീസ്യസ് ലിയോപോൾഡ് ബ്ലൂമാണ് –അസാധാരണ വിജയങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത, എന്നാൽ അസാധാരണമായ മാനവികതയുള്ള ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യൻ. അയർലൻഡിൽ ഒരു യഹൂദനായതിനാൽ അദ്ദേഹം എന്നും ഒരുതരത്തിൽ ‘അപരൻ’ തന്നെയാണ്. ഹോമറുടെ ഒഡീസ്യസ് കടലുകളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുമ്പോൾ, ബ്ലൂം സ്വന്തം നഗരത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ മറ്റൊരാളായി ജീവിക്കുന്നു. ഈ അർഥത്തിൽ, വീട് എന്നത് ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ലക്ഷ്യസ്ഥാനമല്ല; മനുഷ്യന് അംഗീകാരവും സ്വന്തമെന്ന ബോധവും ലഭിക്കുന്ന ഇടമാണ്.

 

അതേസമയം, നോവലിലെ സ്റ്റീഫൻ ഡെഡലസ് ടെലിമക്കസിന്റെ പ്രതിരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. പിതാവിൽനിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന, ആത്മീയവും ബൗദ്ധികവുമായ ഒരു പിതാവിനെ അന്വേഷിക്കുന്ന യുവാവാണ് അദ്ദേഹം. മറുവശത്ത്, സ്വന്തം മകനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ലിയോപോൾഡ് ബ്ലൂം ഒരു പുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യനുമാണ്. അങ്ങനെ പിതാവിനെ അന്വേഷിക്കുന്ന യുവാവും മകനെ അന്വേഷിക്കുന്ന മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച നോവലിന്റെ വൈകാരിക കേന്ദ്രമായി മാറുന്നു. ഹോമറുടെ മഹാകാവ്യത്തിലെ ടെലിമക്കസും ഒഡീസ്യസും തമ്മിലുള്ള പുനഃസംഗമം ഇവിടെ രക്തബന്ധത്തിനപ്പുറം മനുഷ്യബന്ധത്തിന്റെ പുതിയ അർഥം കൈവരിക്കുന്നു.

ഈ പുനരെഴുത്തിന്റെ മറ്റൊരു അത്ഭുതമാണ് മോളി ബ്ലൂം. ഹോമറുടെ പെനലോപ്പയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്ന ഈ കഥാപാത്രം നോവലിന്റെ അവസാനം സ്വന്തം ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിക്കുന്നു. അവളുടെ ദീർഘമായ സ്വഗതം ആധുനിക സാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ‘സ്ട്രീം ഓഫ് കോൺഷ്യസ് നസ്’ ഭാഗങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കാത്തിരിപ്പിന്റെ നിശ്ശബ്ദതയിൽ നിൽക്കുന്ന പെനലോപ്പ ഇവിടെ മോളിയായി സ്വന്തം ആഗ്രഹങ്ങളും ഓർമകളും ശരീരവും ഭാഷയും സ്വന്തമാക്കുന്ന സ്ത്രീയായി മാറുന്നു.

ജോയ്സിനെയും ഹോമറെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു കൗതുകകരമായ സമാന്തരവും ഉണ്ട്. പാരമ്പര്യം ഹോമറെ അന്ധനായ ഗായകകവിയായി ഓർക്കുന്നു. ജീവിതത്തിന്റെ പല ഘട്ടങ്ങളിലും നേത്രരോഗങ്ങളുമായി പൊരുതിയ ജോയ്സും തന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കൃതി സൃഷ്ടിച്ചത് അതേ ഇരുളിലൂടെയായിരുന്നു. കാഴ്ച ക്ഷയിച്ചിട്ടും സങ്കൽപത്തിന്റെ വെളിച്ചം മങ്ങാത്ത ഈ രണ്ട് എഴുത്തുകാരും, കാണുന്നതിനേക്കാൾ ഓർക്കുകയും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് സാഹിത്യത്തിന്റെ യഥാർഥ ദർശനമെന്ന് നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

അങ്ങനെ യൂലിസസ് തെളിയിച്ചത് ഒരു മഹാകാവ്യത്തെ പുനരെഴുതാൻ ട്രോയിയോ ഇതാക്കയോ ആവശ്യമില്ല എന്നതാണ്. ഒരു നഗരവും ഒരു ദിവസവും സാധാരണ മനുഷ്യരും മതി. കാരണം ഹോമറുടെ യഥാർഥ പാരമ്പര്യം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യാത്രയെ വീണ്ടും വീണ്ടും പുതിയരൂപങ്ങളിൽ പറയാനുള്ള ശേഷിയിലാണ്.

ജോയ്സ് ഒഡീസിയെ ഒരു ആധുനിക നഗരത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നെങ്കിൽ, മാർഗരറ്റ് അറ്റ് വുഡ് അതിന്റെ നിശ്ശബ്ദതകളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുകയാണ് ചെയ്തത്. ‘ദി പെനെലോപിയാഡ്’ (2005) എന്ന കൃതിയിൽ അവർ ഒരു അടിസ്ഥാനചോദ്യം ഉയർത്തുന്നു: ഇതുവരെ എല്ലാവരും ഒഡീസ്യസിന്റെ കഥയാണ് കേട്ടത്; പെനലോപ്പക്ക് സ്വന്തം കഥ പറയാൻ അവസരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടോ?

ഹോമറുടെ മഹാകാവ്യത്തിൽ പെനലോപ്പ വിശ്വസ്തതയുടെയും ക്ഷമയുടെയും പ്രതീകമാണ്. എന്നാൽ അറ്റ് വുഡിന്റെ കൈകളിൽ അവൾ ഒരു പ്രതീകമല്ല, സ്വന്തം ഓർമകളെയും സംശയങ്ങളെയും വേദനകളെയും പരിഹാസബോധത്തെയും തുറന്നുപറയുന്ന മനുഷ്യനാണ്. അതിലും പ്രധാനമായി, ഒഡീസിയിൽ വധിക്കപ്പെട്ട പന്ത്രണ്ട് ദാസിപ്പെൺകുട്ടികൾ ഇവിടെ ഒരു കോറസായി തിരിച്ചെത്തി ചരിത്രത്തിന്റെ മറ്റൊരു പതിപ്പ് അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മഹാകാവ്യങ്ങൾ സാധാരണയായി വിജയികളുടെ ഓർമകളാണ് സംരക്ഷിക്കുന്നത്; അറ്റ് വുഡ് പരാജിതരുടെയും നിശ്ശബ്ദരുടെയും ഓർമകൾക്കും ശബ്ദം നൽകുന്നു.

ഇവിടെ പുനരെഴുത്ത് കഥയെ തിരുത്തുന്നില്ല; ദൃഷ്ടികോൺ മാറ്റുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. നായകൻ അതേ ആളായിരിക്കാം, സംഭവങ്ങളും അതേപോലെയായിരിക്കാം, എന്നാൽ കഥ പറയുന്ന ശബ്ദം മാറുമ്പോൾ നീതിയെക്കുറിച്ചും സത്യത്തെക്കുറിച്ചും വായനക്കാരന്റെ ധാരണയും മാറുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ‘ദി പെനെലോപിയാഡ്’ ഹോമറോടുള്ള ഒരു വിയോജിപ്പ് മാത്രമല്ല; മഹാകാവ്യങ്ങളുടെ നിശ്ശബ്ദതകളെ കേൾക്കാൻ നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സാഹിത്യസംഭാഷണമാണ്.

മാഡലൈൻ മില്ലർ തന്റെ സിർസി (2018) എന്ന നോവലിലൂടെ ഒഡീസിയുടെ ലോകത്തെ മറ്റൊരു ദിശയിൽ വികസിപ്പിക്കുന്നു. ഹോമറുടെ മഹാകാവ്യത്തിൽ ഒഡീസ്യസിന്റെ യാത്രയിലെ ഒരു പ്രധാനഘട്ടമാണ് സിർസിയുടെ ദ്വീപ്. എന്നാൽ, മില്ലറുടെ നോവലിൽ സിർസി മറ്റൊരാളുടെ കഥയിലെ ഒരു കഥാപാത്രമല്ല; സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ്. അങ്ങനെ ഒഡീസ്യസ് ഇനി നായകനല്ല, ഒരു സന്ദർശകനാണ്. ഈ മാറ്റം ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാകാവ്യങ്ങൾ സാധാരണയായി വീരന്മാരെ കേന്ദ്രമാക്കി ലോകത്തെ കാണുന്നു. സിർസി ആ ലോകത്തെ അതിന്റെ അരികുകളിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരാളുടെ കണ്ണിലൂടെ വീണ്ടും കാണാൻ നമ്മെ ക്ഷണിക്കുന്നു. സ്നേഹം, ഏകാന്തത, മാതൃത്വം, അധികാരം, അമരത്വം, മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ നശ്വരത –ഇവയെല്ലാം സിർസിയുടെ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ പുതിയ അർഥങ്ങൾ കൈവരിക്കുന്നു.

മില്ലറുടെ സിർസി ദേവതയാണെങ്കിലും അവളുടെ ഏറ്റവും വലിയ യാത്ര അത്ഭുതങ്ങളിലൂടെയല്ല, ആത്മബോധത്തിലൂടെയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ നോവൽ ഹോമറുടെ കഥയെ നിഷേധിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ നിശ്ശബ്ദ ഇടങ്ങൾ നിറക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഒരു മഹാകാവ്യം അതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽനിന്ന് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ അതിരുകളിൽനിന്ന് വായിക്കുമ്പോഴും പുതിയ ലോകങ്ങൾ തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് സിർസി തെളിയിക്കുന്നു.

പാറ്റ് ബാർക്കറുടെ രചനകൾ ഒഡീസിയുടെ മറ്റൊരു മറഞ്ഞുകിടന്ന സത്യത്തിലേക്ക് നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കുന്നു. യുദ്ധം അവസാനിക്കുന്നത് യുദ്ധഭൂമിയിലല്ല; അത് അവസാനിക്കാതെ മനുഷ്യരുടെ ഓർമയിലും ശരീരത്തിലും ബന്ധങ്ങളിലുമാണ് തുടരുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് ‘ദി സൈലെൻസ് ഓഫ് ദി ഗേൾസ്’ (2018) പോലുള്ള കൃതികളിലൂടെ ട്രോജൻ യുദ്ധത്തെ അവർ പുനർവായിക്കുമ്പോൾ, വീരന്മാരുടെ വിജയത്തേക്കാൾ യുദ്ധം സൃഷ്ടിച്ച മുറിവുകളാണ് പ്രധാനമാകുന്നത്.

ഹോമറുടെ ലോകത്ത് വീരത്വം മഹത്ത്വത്തിന്റെ ഭാഷയിലാണ് പലപ്പോഴും സംസാരിക്കുന്നത്. ബാർക്കറുടെ ലോകത്ത് അതേ വീരത്വം നഷ്ടങ്ങളുടെ ഭാഷയിലാണ് പ്രതിധ്വനിക്കുന്നത്. യുദ്ധം അവസാനിച്ചാലും അതിന്റെ ഓർമ അവസാനിക്കുന്നില്ല. വീട്ടിലേക്കുള്ള മടക്കയാത്ര യഥാർഥത്തിൽ ഒരു പുതിയ പോരാട്ടത്തിന്റെ തുടക്കമാണെന്ന് അവരുടെ കഥാപാത്രങ്ങൾ നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ അർഥത്തിൽ, ബാർക്കറുടെ രചനകൾ ഒഡീസിയുടെ ആധുനിക വായനകളുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെടുന്നു. ഒഡീസ്യസ് ഇതാക്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ യാത്ര അവസാനിക്കുന്നില്ല; യുദ്ധത്തിന്റെ അനുഭവവുമായി വീണ്ടും ഒരു മനുഷ്യനായി ജീവിക്കാൻ പഠിക്കേണ്ട ദീർഘമായ യാത്രയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒഡീസിയുടെ യഥാർഥ ചോദ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് ‘‘വീട്ടിലെത്തുമോ?’’ എന്നതല്ല; ‘‘വീട്ടിലെത്തിയശേഷം ജീവിക്കാനാകുമോ?’’ എന്നതാണ്.

 

കവിതകളിലെ ഒഡീസ്യസ്: യാത്രയുടെ അനന്തരൂപങ്ങൾ

നോവലിസ്റ്റുകൾ ഒഡീസിയെ പുതിയ കഥകളാക്കി മാറ്റിയപ്പോൾ, കവികൾ അതിൽനിന്ന് ഓരോ നിമിഷങ്ങളെയും വികാരങ്ങളെയും വേർതിരിച്ചെടുത്ത് പുതിയ കവിതകളാക്കി. ഹോമറുടെ മഹാകാവ്യം ഇവിടെ ഒരു കഥയല്ല; മനുഷ്യജീവിതത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു രൂപകമായി മാറുന്നു. ഓരോ കവിയും ഒഡീസ്യസിന്റെ യാത്രയിൽനിന്ന് തനിക്ക് ഏറ്റവും അടുപ്പമുള്ള ഒരു നിമിഷം കണ്ടെത്തി അതിന് പുതിയ അർഥം നൽകുന്നു.

വിക്ടോറിയൻ കവിയായ ആൽഫ്രഡ് ലോർഡ് ടെന്നിസൺ തന്റെ പ്രശസ്തമായ ‘യൂലിസസ്’ കവിതയിൽ വാർധക്യത്തെ വിശ്രമത്തിന്റെ കാലമെന്നല്ല, പുതിയ യാത്രകളുടെ തുടക്കമായാണ് കാണുന്നത്. ഇതാക്കയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ ഒഡീസ്യസ് അവിടെ നിശ്ചലനാകുന്നില്ല; ‘‘To strive, to seek, to find, and not to yield’’ എന്നുപറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം വീണ്ടും കടലിലേക്ക് നോക്കുന്നു. ഹോമറുടെ നായകൻ ഇവിടെ വിക്ടോറിയൻ മനുഷ്യന്റെ അശാന്തമായ അന്വേഷണവാഞ്ഛയായി മാറുന്നു.

എന്നാൽ, കോൺസ്റ്റന്റൈൻ കാവാഫിയുടെ ‘ഇതാക്ക’ മറ്റൊരു സത്യം പറയുന്നു. ഇതാക്ക ഒരു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമല്ല; യാത്രക്ക് അർഥം നൽകുന്ന ഒരു സ്വപ്നമാണ്. ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്നതിനെക്കാൾ യാത്രയിലൂടെയാണ് മനുഷ്യൻ രൂപപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കവാഫിയുടെ ഇതാക്ക ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു ദ്വീപല്ല, ജീവിതത്തിലെ ഒരു ദർശനമാണ്.

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെയും ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെയും കവികൾക്ക് ഒഡീസ്യസ് മറ്റൊരു മുഖം കൈവരിക്കുന്നു. ഇസ്രായേൽ കവിയായ റേച്ചൽ തസ്വിയ ബാക്ക് ‘After the War’ (യുദ്ധാനന്തരം) എന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിൽനിന്ന് മടങ്ങിവരുന്ന ഒഡീസ്യസിനെ വിജയിയായി കാണുന്നില്ല; മുറിവുകളുമായി ജീവിക്കാൻ വിധിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യനായാണ് കാണുന്നത്. യുദ്ധം അവസാനിച്ചാലും അതിന്റെ പ്രതിധ്വനികൾ മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു എന്ന സത്യം കവിത നിശ്ശബ്ദമായി ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

ജോസഫ് ഫസാനോയുടെ ഇൻസ്റ്റഗ്രാം കവിത ‘പെനെലോപ്പി ആൻഡ് ഒഡിസിയസ്’ ദീർഘ വിരഹത്തിനുശേഷം വീണ്ടും ഒരുമിക്കുന്ന രണ്ട് മനുഷ്യരുടെ നിശ്ശബ്ദതകളെ കേൾക്കുന്നു. മഹാകാവ്യത്തിലെ യുദ്ധങ്ങളും അത്ഭുതങ്ങളും ഇവിടെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അവശേഷിക്കുന്നത് ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കാൻ വീണ്ടും പഠിക്കേണ്ട ഭർത്താവും ഭാര്യയും മാത്രമാണ്.

ക്രിസ്റ്റഫർ ലോഗിന്റെ War Music (യുദ്ധ സംഗീതം) ഹോമറുടെ ട്രോജൻ യുദ്ധത്തെ ആധുനിക യുദ്ധങ്ങളുടെ വിച്ഛിന്നമായ ഭാഷയിൽ പുനർസൃഷ്ടിക്കുന്നു. പുരാതന മഹാകാവ്യം ആധുനിക മനുഷ്യന്റെ ഭീതികളിലും ഹിംസയിലും പ്രതിധ്വനിക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം കാണിച്ചുതരുന്നു. ആസ്ട്രേലിയൻ കവി എ.ഡി. ഹോപ് ‘യാത്രയുടെ അന്ത്യം’ എന്ന കവിതയിൽ ഓരോ യാത്രയും ഒടുവിൽ മനുഷ്യൻ സ്വയം കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമമാണെന്ന് ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, ഈ കവിതകളെല്ലാം ചേർന്ന് ഒരേ ചോദ്യത്തിന് വ്യത്യസ്ത ഉത്തരങ്ങൾ നൽകുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒഡീസ്യസ് മടങ്ങിവരുന്നത്? ചിലർ പറയും, വീണ്ടും യാത്രതിരിക്കാൻ. ചിലർ പറയും, യാത്രതന്നെയാണ് മനുഷ്യനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് എന്നതിനാൽ. ചിലർ പറയും, യുദ്ധത്തിന്റെ മുറിവുകളുമായി ജീവിക്കാൻ. മറ്റുചിലർ പറയും, ആരോ ഒരാൾ കാത്തിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്. ഹോമർ ഒരിക്കൽ പറഞ്ഞ കഥ, കവിതകളിൽ എത്തുമ്പോൾ ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും സ്വന്തം ജീവിതയാത്രയുടെ പ്രതിബിംബമായി മാറുന്നു.

 

ടെലിമക്കസിന്റെ സന്തതികൾ

കവിതകളിലൂടെ ഒഡീസി മനുഷ്യന്റെ ആന്തരികയാത്രയുടെ രൂപകമായിത്തീർന്നെങ്കിൽ, ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അത് വീണ്ടും മറ്റൊരു രൂപം കൈവരിക്കുന്നു. സാഹിത്യത്തിൽ നിന്ന് ജീവിതത്തിലേക്കുള്ള ഈ യാത്രയുടെ ഏറ്റവും ഹൃദയസ്പർശിയായ ഉദാഹരണമാണ് ‘An Odyssey: A Father, a Son, and an Epic’ (2017).

ഒഡിസിയെ വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുള്ള ഡാനിയൽ മെൻഡൽസൺ തന്റെ പിതാവ് ജയ് മെൻഡൽസൺ പങ്കെടുക്കുന്ന ഒഡീസി ക്ലാസിന്റെ അനുഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കി എഴുതിയ ഈ കൃതി ഒരു സാഹിത്യനിരൂപണമല്ല, ഒരു സ്മൃതിഗ്രന്ഥവുമല്ല. ഒരു മഹാകാവ്യം എങ്ങനെ രണ്ട് തലമുറകൾ തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണമായി മാറുന്നു എന്നതിന്റെ അപൂർവമായ രേഖയാണ് അത്. ഹോമറുടെ ഒഡീസ്യസിനെയും ടെലിമക്കസിനെയും വായിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, പിതാവും മകനും പരസ്പരം വീണ്ടും വായിച്ചറിയാൻ തുടങ്ങുന്നു.

ഈ കൃതിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി, ഒഡീസിയെ പുരാതന ഗ്രീസിന്റെ ചരിത്രത്തിൽനിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് ഓരോ കുടുംബത്തിന്റെയും അനുഭവത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതാണ്. യാത്ര ഇവിടെ കടലിലൂടെയല്ല, ഓർമയിലൂടെയാണ്. വീട്ടിലേക്കുള്ള മടക്കം ഒരു ഭൂമിശാസ്ത്രസംഭവമല്ല; ഒരിക്കലും പൂർണമായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത ഒരാളിലേക്കുള്ള മടങ്ങിച്ചെല്ലലാണ്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ മെൻഡൽസൺ വായിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ഹോമറുടെ മഹാകാവ്യം ഒരു ക്ലാസിക്കൽ ഗ്രന്ഥമായി മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നില്ല. അത് അച്ഛനും മകനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിലും, തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറപ്പെടുന്ന കഥകളിലും, ഒരുമിച്ച് വായിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ നിശ്ശബ്ദമായ അടുപ്പത്തിലുമാണ് വീണ്ടും ജീവിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നത്. മൂവായിരം വർഷം പഴക്കമുള്ള ഒരു കഥ ഇന്നും മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തെ മാറ്റിമറിക്കാൻ കഴിയുന്നുവെന്നതിന് ഇതിലും മനോഹരമായ തെളിവ് വേറെയുണ്ടാകില്ല.

ഹോമറുടെ ഒഡീസിയുടെ സ്വാധീനം എല്ലായ്പോഴും നേരിട്ടുള്ള പുനരെഴുത്തുകളിലൂടെയല്ല പ്രകടമാകുന്നത്. ചിലപ്പോൾ അതിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള സ്വാധീനം ഒരു കഥയുടെ ഘടനയിലും അന്വേഷണത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിലുമാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഈ അർഥത്തിൽ ഗ്രാഫിക് നോവലുകളായ മൗസും ഫൺ ഹോമും വ്യത്യസ്തമായ ചരിത്രങ്ങളെയും അനുഭവങ്ങളെയും അവതരിപ്പിക്കുമ്പോഴും ഒഡീസിയുടെ ഒരു അടിസ്ഥാന ചോദ്യത്തെ പുതിയ രൂപത്തിൽ വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു –ഒരു മകനോ മകളോ തന്റെ പിതാവിനെ യഥാർഥത്തിൽ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കും?

ആർട് സ്പീഗൽമാൻ രചിച്ച ‘മൗസ്’ (1980-1991) ഹോളോകോസ്റ്റിന്റെ ഭീകരതയെ ആസ്പദമാക്കിയ ഗ്രാഫിക് നോവലാണ്. എന്നാൽ അത് ചരിത്രത്തിന്റെ രേഖ മാത്രമല്ല; തന്റെ പിതാവായ വ്ലാഡെക്കിന്റെ അനുഭവങ്ങളെയും മൗനങ്ങളെയും ഓർമകളെയും മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു മകന്റെ ദീർഘസംഭാഷണവുമാണ്. ഹോളോകാസ്റ്റ് എന്ന മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തങ്ങളിലൊന്നിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലായാലും, അതിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ കഥയാണുള്ളത്.

അതേസമയം അലിസൺ ബെച്ദലിന്റെ ‘ഫൺ ഹോം’ (2006) മറ്റൊരു അന്വേഷണമാണ്. ലൈംഗികത, സ്വത്വം, കുടുംബം, നിശ്ശബ്ദത എന്നിവയുടെ സങ്കീർണമായ ഇടങ്ങളിൽ തന്റെ പിതാവിനെ വായിച്ചറിയാനുള്ള ഒരു മകളുടെ ശ്രമം. ഇവിടെ സംഘർഷം യുദ്ധഭൂമിയിലല്ല; കുടുംബത്തിന്റെ അകത്തളങ്ങളിലാണ്. എന്നിരുന്നാലും, പിതാവിന്റെ ജീവിതത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഈ യാത്ര ടെലിമക്കസിന്റെ അന്വേഷണത്തെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നു.

ഒഡീസിയുടെ ആദ്യഭാഗം ടെലിമക്കസിന്റെ യാത്രയോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. പിതാവിന്റെ അഭാവത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ഒരു യുവാവ്, മറ്റുള്ളവരുടെ കഥകളിലൂടെ തന്റെ പിതാവിനെ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. മൗസിലും ഫൺ ഹോമിലും ആ അന്വേഷണം പുതിയ ചരിത്രങ്ങളിലും പുതിയ ദൃശ്യഭാഷയിലും തുടരുന്നു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഓർമയിലായാലും, ലിംഗരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സങ്കീർണതകളിലായാലും, മനുഷ്യൻ ഒടുവിൽ അന്വേഷിക്കുന്നത് ഒരേ കാര്യമാണ് –തനിക്കു മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ഒരാളുടെ ജീവിതം മനസ്സിലാക്കി സ്വന്തം ജീവിതത്തിന് അർഥം കണ്ടെത്താൻ.

 

വീണ്ടും കടലിലേക്ക്: സിനിമയിലെ ഒഡീസി

മൂവായിരം വർഷങ്ങളായി കവിതകളിലും വിവർത്തനങ്ങളിലും നോവലുകളിലും സ്മൃതിഗ്രന്ഥങ്ങളിലുമായി സഞ്ചരിച്ച ഒഡീസി ഇന്ന് വീണ്ടും ഒരു പുതിയ മാധ്യമത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിക്കുകയാണ് –സിനിമയിലേക്ക്. നോളന്റെ ‘ദി ഒഡീസി’യെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രഖ്യാപനം ലോകമെമ്പാടും വീണ്ടും ഹോമറിലേക്കുള്ള ശ്രദ്ധയെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നത് യാദൃച്ഛികമല്ല. ചില കഥകൾ ഓരോ കാലത്തും പുതിയ ഭാഷയും പുതിയ ദൃശ്യരൂപവും തേടുന്നു; ഒഡീസി അത്തരത്തിലുള്ള അപൂർവ കൃതികളിലൊന്നാണ്.

ഒഡീസിയുടെ യാത്രയിൽ സിനിമയും പുതുമുഖമല്ല. ഹോമറുടെ മഹാകാവ്യം പല കാലങ്ങളിലും പല സംവിധായകരെയും ആകർഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാരിയോ കാമറിനി (Mario Camerini) സംവിധാനം ചെയ്ത ‘യുലീസസ്’ (1954), ആന്ദ്രേ കോൺചലോവ്സ്കി (Andrei Konchalovsky) സംവിധാനം ചെയ്ത ടെലിവിഷൻ മിനിസീരീസായ ‘ദ ഒഡീസി’ (1997), തിയോ ആഞ്ചലോപോലോസ് (Theo Angelopoulos) സംവിധാനം ചെയ്ത ‘യുലീസസ് ഗെയ്സ്’ (Ulysses' Gaze) (1995), ഴാങ് ലുക് ഗൊദാർദ് (Jean-Luc Godard) സംവിധാനം നിർവഹിച്ച ‘Le Mepris’ (Contempt, 1963), ജോയൽ കോയൻ, ഏതൻ കോയൻ (Joel Coen, Ethan Coen) എന്നിവർ ഒരുക്കിയ ‘O Brother, Where Art Thou?’ (2000) എന്നിവയൊക്കെ ഒഡീസിയെ തങ്ങളുടേതായ കാലത്തിന്റെയും സിനിമാഭാഷയുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ പുനർവിചാരിച്ച കൃതികളാണ്. ചിലത് ഹോമറുടെ കഥയെ നേരിട്ട് ദൃശ്യവത്കരിച്ചപ്പോൾ, ചിലത് അതിന്റെ പ്രമേയങ്ങളെയും രൂപകങ്ങളെയും ആധുനിക ലോകത്തിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ക്രിസ്റ്റഫർ നോളന്റെ ‘ദി ഒഡീസി’ ഈ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ തുടർച്ചയാണെങ്കിലും, ഓരോ കാലത്തെയും പോലെ നമ്മുടെ കാലവും ഹോമറിനെ വീണ്ടും എങ്ങനെ വായിക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള പുതിയ മറുപടിയായിരിക്കും.

നോളന്റെ മുൻകാല സിനിമകളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, ഒഡീസിയുടെ ചില അടിസ്ഥാനപ്രമേയങ്ങൾ അവയിൽ പലതിലും പ്രതിധ്വനിക്കുന്നതായി കാണാം. ‘മെമെന്റോ’ (Memento, 2020) ഓർമ നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു മനുഷ്യന്റെ സ്വത്വാന്വേഷണമാണ്; ‘ഇൻസെപ്ഷൻ’ (Inception, 2010) വീട്ടിലേക്കും മക്കളിലേക്കും മടങ്ങാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരാളുടെ സ്വപ്നയാത്രയാണ്; ‘ഇന്റെർസ്റ്റെല്ലർ’ (Interstellar, 2014) സമയത്തെയും അകലത്തെയും മറികടന്ന് കുടുംബത്തിലേക്കുള്ള മടക്കത്തിന്റെ കഥയാണ്; ‘ഡൻകിർക്’ (Dunkirk, 2017) യുദ്ധത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയം ജീവനോടെ വീട്ടിലെത്തുന്നതാകാമെന്ന് കാണിക്കുന്നു; ‘ദി ഡാർക്ക് നൈറ്റ് റൈസസ്’ (The Dark Knight Rises, 2012) ദീർഘമായ അഭാവത്തിനുശേഷമുള്ള തിരിച്ചുവരവിന്റെ ഇതിഹാസരൂപമാണ്; ‘ഒാപ്പൺഹൈമർ’ (Oppenheimer, 2023) മഹത്തായ നേട്ടത്തിനുശേഷം മനുഷ്യൻ വഹിക്കേണ്ടിവരുന്ന നൈതികഭാരത്തെ അന്വേഷിക്കുന്നു. വ്യത്യസ്ത കഥകളായിരുന്നാലും, ഇവയെല്ലാം ഒടുവിൽ ഓർമ, മടക്കം, ഉത്തരവാദിത്തം, മനുഷ്യന്റെ ആന്തരികയാത്ര എന്നീ ഹോമേറിയൻ ചോദ്യങ്ങളിലേക്കാണ് എത്തിച്ചേരുന്നത്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നോളന്റെ ‘ദി ഒഡീസി’ (2026) ഒരു പുതിയ ചലച്ചിത്രാവിഷ്കാരം മാത്രമല്ല, ദീർഘകാലമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളിൽ സാന്നിധ്യമറിയിച്ചിരുന്ന പ്രമേയങ്ങളുടെ സ്വാഭാവിക സംഗമമായും കാണാം. അതോടൊപ്പം, സമീപകാലത്ത് എമിലി വിൽസൺ പോലുള്ള വിവർത്തകർ ഹോമറിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആഗോള സംഭാഷണങ്ങൾക്ക് പുതിയ ഉണർവ് നൽകിയിരിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക നിമിഷത്തിലും ഈ സിനിമ രൂപംകൊള്ളുന്നു. അതിനാൽ ഈ ചിത്രം ഒരു പുരാതന മഹാകാവ്യത്തെ പുനരാവിഷ്കരിക്കുന്നതിലുപരി, നമ്മുടെ കാലം ഹോമറിനോട് ചോദിക്കുന്ന പുതിയ ചോദ്യങ്ങളുടെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരമായിരിക്കാം.

-------------------

സഹായക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ

The Odyssey. Translated by Emily Wilson. W. W. Norton, 2017.

The Odyssey. Translated by E. V. Rieu. Penguin Classics, 1946.

The Odyssey. Translated by Richmond Lattimore. Harper & Row, 1967.

The Odyssey. Translated by Robert Fitzgerald. Farrar, Straus and Giroux, 1961.

The Odyssey. Translated by Robert Fagles. Penguin Classics, 1996.

The Odyssey. Translated by Stanley Lombardo. Hackett Publishing, 2000.

The Odyssey. Translated by George Chapman. 1614–1616.

The Odyssey. Translated by Samuel Butler. 1900.

Ulysses. James Joyce, Shakespeare and Company, 1922.

The Penelopiad. Margaret Atwood,Canongate, 2005.

Circe. Madeline Miller, Little, Brown and Company, 2018.

The Silence of the Girls. Pat Barker, Hamish Hamilton, 2018.

An Odyssey: A Father, a Son, and an Epic. Daniel Mandelsohn, Knopf, 2017.

Maus. Art Speigelman, Pantheon Books, 1986-1991.

Fun Home. Alison Bechdel, Houghton Mifflin, 2006.

News Summary - Odyssey A 3000-Year Journey Home